صفحه اصلی / مقالات / تاریخچه طولانی و رنگارنگ تریاک

تاریخچه طولانی و رنگارنگ تریاک

Behnam Marfou

در سال 1805 فردریک سرترنر داروساز آلمانی با حذف تریاک از مسکن ها، در صنعت داروسازی انقلاب ایجاد کرد. چراکه قدمت تریاک و استفاده از آن به عنوان ماده ای نشئه آور، به حدود 3400 پیش از میلاد مسیح می رسد. کمااینکه سومریان که در منطقه عراق کنونی زندگی می کردند، با آگاهی کامل از تأثیرات خشخاش این گیاه را می کاشتند و از جمله برای کیفور شدن از آب آن بهره می بردند. به همین سبب آن را گیاه سرخوشی می نامیدند. در عین حال با توجه به نقوش دوران آنها که نشان می دهد مردان دست اندرکار در حوزه درمانی آن برهه در حال حمل این گیاهند، می توان نتیجه گیری کرد که سومریان به تأثیر مسکن بودن تریاک نیز آگاهی داشته اند و برای کاهش یا از بین بردن درد از آن استفاده می کردند.

تا قبل از فرارسیدن 1550 پیش از میلاد مسیح اخبار در پیوند با این گیاه به مصر باستان نیز رسید. کمااینکه نوشته روی پاپیروس متعلق به آن برهه که از مهمترین اسناد پزشکی مصر باستان به شمار می رود، توصیه می کند برای آرام کردن کودکی که در حال گریه و شیون است به او آب خشخاش داده شود.

این گیاه تا قرن شانزدهم میلادی تقریبا در همه جای جهان آن روز شناخته شده بود. کمااینکه در جهان پزشکی وقت، شربت تریاک از ترکیبات اصلی داروها به شمار می رفت. البته زیان های آن نیز، سبب ترس برخی از افراد می شد. اما پاراسلوس (پزشک، کیمیاگر، گیاه شناس و ستاره شناس سوئیسی- آلمانی دوران رنسانس) می گفت: در هر چیزی زهر وجود دارد. اما میزان آن سبب می شود که یا سم و یا دارو گردد.

از قضا تریاک دقیقا مصداق این تعریف و برداشت است. چراکه میزان زیادش می تواند کشنده باشد. اما مقدار کمش حالت دارویی و دست کم مسکن دارد. بااینهمه از آنجاکه مدت های طولانی استفاده از آن در جهان پزشکی کنار گذاشته شده بود، پزشکان با مشکلی جدی روبرو گشتند. زیرا دقیقا نمی دانستند، مقدار مناسب و بی خطر آن چقدر است. بنابراین تجویزش در واقع برمبنای حدس و گمان صورت می گرفت. زیرا همانگونه که آمد در قرن نوزدهم فردریک سرترنر با توجه به این زیان، استفاده از آن در حوزه پزشکی و از جمله در مسکن ها را  کنار گذاشت. اما سال ها بعد که خودش به دندان درد شدیدی مبتلا شد، دوباره از ماده ای که آن را کنار گذاشته بود، بهره گرفت و دردش از بین رفت. این مسئله سبب شد، در این مورد دست به تجربیات بیشتری بزند. کمااینکه با استفاده از میزان های متفاوت آن در داروها، طیفی  از به وجود آورندگان سرخوشی صرف، تا خواب آور و تسکین دهنده درد، ایجاد کرد. او نام داروی جدید را مرفین گذاشت. اما همچنین عنوان نمود که مصرف بیش از این مقدارها می تواند سبب سرگیجه، حالت تهوع یا خود استفراغ و… در نهایت حتی مرگ بر اثر مسمومیت شدید شود.

تا پیش از دهه 1820 نتایج پژوهش ها و آزمایش های وی در سراسر جهان پزشکی منتشر شدند و دکترها در هنگام تجویز دارو از آنها بهره بردند. از آن هنگام به بعد میزان تریاک در دارو برمبنای حدس و گمان صورت نمی گرفت. اما شوربختانه مرفین که حاوی تریاک است، سبب اعتیاد می شود. کمااینکه خود فردریک سرترنر نیز به آنچه کشف کرده بود، معتاد شد.

پس از آنکه محققان مدت ها به پژوهش های گوناگون دست زدند، شیمیدان ها کدئین را هم از تریاک، استرکنین را از تخم های کچوله (گیاهی از تیره دم موشیان) و… استخراج کردند. این دستاوردها در واقع آغاز دوران صنعت داروسازی امروزین محسوب می شوند.

120 سال پس از آنکه فردریک سرترنر مرفین را کنار گذاشت، رابرت رابینسون شیمیدان سرشناس ساختار مولکولی آن را تعیین کرد. مسئله ای که به نوبه خود سبب شد، در سال 1952 مارشال دی گیتس بتواند در آزمایشگاه دوباره مرفین تولید کند. این امر با توجه به پیچیدگی ساختار مرفین، یک دستاورد هیجان انگیز علمی به شمار می رود. البته این برساخته به شکل خالص خود قابل خرید نیست. اما شکل های دیگر مرفین همچنان به عنوان مسکنی قوی در بازار وجود دارند. ولی ترس از اعتیاد بر اثر مصرف آنها نیز، همچنان به قوت خود باقیست.

از دیگر سو در خلال سال ها تلاش شده که از مرفین داروهای دیگری تولید گردد، که کم خطرتر باشند. یکی از نخستین تولیدات از این دست، هروئین بود که در سال 1874 از سوی شیمیدان سرشناس چارلز روملی آلدر رایت در بیمارستان مریم مقدس/ سنت مری دانشکده پزشکی لندن ساخته شد. زیرا وی در پی گزینه ای غیراعتیادآور برای مرفین بود. برساخته وی توجه شرکت داروسازی بایر آلمان را جلب کرد و پس از آزمایش های بیشتر مسکن هایی به نام هروئین را روانه بازار نمود. زیرا فرض بر این بود که داروی نوین شکل قهرمانانه (هروئیک) مرفین است. ولی تا سال 1913 کاملا آشکار شده بود که هروئین حتی از مرفین نیز اعتیادآورتر می باشد. بنابراین بایر تولید آن را متوقف کرد.

از آن هنگام به این سو با جرح و تعدیل ساختار مولکولی مرفین، شکل های گوناگونی از داروها ساخته و روانه بازار شده اند. اما مشکل اعتیادآوری و به ویژه مصرف بیش از اندازه آنها که می تواند حتی منجر به مرگ شود، همچنان اسباب نگرانی هستند.


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *