صفحه اصلی / مقالات / آیا ترامپ در پی تکرار کودتای 28 مرداد سیا در ایران است؟

آیا ترامپ در پی تکرار کودتای 28 مرداد سیا در ایران است؟

در حالی که مقامات دولت ترامپ و حلقه راستگرای همپیمانانش احتمال تغییر رژیم ایران را مطرح می کنند، یرواند آبراهامیان استاد رشته تاریخ دانشکده باروک دانشگاه شهر نیویورک، تاریخ نگار و نویسنده کتاب کودتا: 28 مرداد، سازمان سیا، و ریشه‌های روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن، در گفت و گو با آرون میت از شبکه موسوم به اخبار واقعی/ The Real News پرونده های اخیرا منتشر شده در پیوند با کودتای 28 مرداد 1332 (اوت 1953) سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سی آی ای/ سیا) در ایران را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.

آنچه در پی می آید، چکیده ای از این مصاحبه است. البته به سبب کمبود جا برخی از پرسش ها به ویژه در صورت نوعی تکراری بودن، حتی به صورت خلاصه در این نوشتار آورده نشده اند.

آرون میت: اخیرا گزارش هایی مبنی بر ایجاد یک مرکز نوین از سوی سیا در مورد ایران، و هدف قرار دادن نیروهای سوری مورد پشتیبان ایران، به گوش می رسد. اما رک و پوست کنده ترین اظهارات اخیرا از رکس تیلرسون وزیر امورخارجه شنیده شد، که تغییر رژیم ایران خواسته نهایی است. این اظهارات درست در روز بعد از آن عنوان شدند، که وزارتخانه متبوع وی اسناد نقش سیا در سرنگونی دولت دمکراتیک ایران در سال 1953 را منتشر کرد. یعنی پس از آن که محمد مصدق نخست وزیر ایران نفت کشورش را ملی نمود، هدف آمریکا و انگلستان قرار گرفت.

یرواند آبراهامیان استاد برجسته تاریخ ایران و خاورمیانه دانشکده باروک و نویسنده کتاب کودتا: 28 مرداد، سازمان سیا، و ریشه‌های روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن، در اینجا حضور دارد.

یرواند آبراهامیان: صبح به خیر

آرون میت: از اینکه به من پیوستید، سپاسگزارم. شما این اسناد نوین را بررسی و مطالعه کرده اید. می توانید به طور چکیده بگویید، محتویات آنها چیست؟، و در مورد آنچه در کودتای 1953 رخ داد، اطلاعاتی به ما بدهید؟

یرواند آبراهامیان: وزارت خارجه خط مشی دارد، که بر اساس آن اسناد رخدادهای 30 سال پیش را منتشر می کند. اما در مورد اسناد مصدق مربوط به سال های 1951 تا 1953، این کار را مرتب به تعویق می انداخت… برخی انتظار داشتند، در این اسناد منتشر شده اخیر، در مورد کودتا نکات بسیار بیشتری وجود داشته باشد. اما من چنین انتظاری نداشتم. زیرا در سال 2000 یک سند 150 صفحه ای سیا در این مورد، به دست نیویورک تایمز افتاد …. بنابراین واقعا چیز جدیدی وجود نداشت. کمااینکه هزار صفحه اخیرا منتشر شده حاوی حدود 375 سند است، که واقعا چیز بیشتری در مورد کودتا نمی گویند.

با اینهمه به چند دلیل جهت آگاهی از آنچه بین سال های 1951 تا 1953 رخ می داد، بسیار ارزشمند هستند. به نظر من به همین سبب هم تاکنون منتشر نشده بودند. زیرا نشان می دهند، این تنها سیا نبود (که در ایران دخالت می کرد). بلکه وزارت خارجه نیز، از سال 1951 به شدت در سیاست ایران دخیل بود…. یعنی مساله تنها به مقولاتی مانند بحران نفت محدود نمی شد، بلکه سیا و وزارت خارجه واقعا در انتخابات، گزینش نخست وزیران، و یا هر اقدام دیگری که می توانست زیرآب مصدق را بزند، دست اندرکار بودند….

آرون میت: می توانید بگویید، چرا آنها اینقدر دخیل بودند؟، به ویژه چرا می خواستند، مصدق را هدف قرار دهند؟

یرواند آبراهامیان: مساله اصلی، ملی کردن شرکت نفت انگلیس از سوی مصدق بود. البته این مساله اغلب به عنوان بحران بین ایران و بریتانیا تلقی می شود. ولی در واقع اگر ایران می توانست در ملی کردن نفت موفق گردد،… برای منافع نفتی آمریکا هم نه تنها تهدیدی مستقیم در خاورمیانه، که در کل جهان بود. زیرا سایر کشورها نیز، نفت شان را ملی می کردند….

آرون میت: اخیرا با مالکوم بایرن که در آرشیو امنیت ملی اشتغال دارد و کلی تلاش نمود تا اسناد مورد اشاره منتشر شوند، در مورد این اسناد گفت و گو کردم. او به کودتا به شدت انتقاد دارد. اما سبب مشارکت آمریکا در آن را متوقف کردن روسیه از دسترسی به نفت ایران می داند….

یرواند آبراهامیان: فکر می کنم، تلاش وی برای انتشار این اسناد و سایر اسناد قهرمانانه است. اما با دیدگاهش موافق نیستم. او کودتا را اشتباه می داند، ولی انگیزه آن را درست تلقی می کند….

آرون میت: پیشتر خاطرنشان کردم که انتشار اسناد مورد اشاره درست پس از اظهارات رکس تیلرسون مبنی بر حمایت آمریکا از تغییر رژیم ایران، می تواند تصادفی باشد.

یرواند آبراهامیان: فکر می کنم، کاملا تصادفی است. مسوولان مربوطه برای انتشار این اسناد زیر فشار زیادی بودند. چراکه مرتب این کار را به تعویق می انداختند. کمااینکه قرار بود، چهار سال پیش آنها را منتشر کنند. اما می گفتند، انگلیسی ها در این مورد برخی دلنگرانی ها دارند. به همین سبب ناچار شدند، هرگونه منبع در پیوند با دست اندرکاری بریتانیا (در کودتا) را حذف کنند. بعد هم گفتند، نمی خواهند در آخرین سال ریاست جمهوری اوباما دست به انتشار آنها بزنند. زیرا این اقدام مذاکرات هسته ای را به مخاطره می اندازد. فکر می کنم که-

آرون میت: بسیار خوب، مساله همزمانی به کنار، نظرتان در مورد اظهارات آشکار مقامات دولت ترامپ درباره تغییر رژیم ایران چیست؟

یرواند آبراهامیان: جدی گرفتن آنچه از سوی این مقامات مطرح می شود، نه تنها در مورد ایران، که درباره نقاط دیگر نیز، سخت است. اما برگردیم به ایران که مثلا گفته بودند، در مورد توافق هسته ای دوباره مذاکره می کنیم. اما زمانی که روی کار آمدند، دیدند واقعا نمی توان دست به چنین اقدامی زد. زیرا این توافق بین ایران و سازمان ملل متحد، و نه آمریکا بود…. صاف و پوست کنده بگویم، آنها می خواهند به ایران فشار بیاورند. اما دیگر آن دوران نیست، که آمریکا توانایی کودتا داشته باشد. این اسناد هم در واقع همین را ثابت می کنند. چراکه در سال های 1951 تا 1953 سیا واقعا در سیاست های ایران دخیل بود. کمااینکه گردن کلفت ها را استخدام می کرد، که روزنامه فروش ها و شرکت کنندگان در تظاهرات صلح آمیز را کتک بزنند. این گردن کلفت ها در لیست حقوق بگیران سیا بودند. همچنین این سازمان در روزنامه ها خبرنگار و ویراستار داشت، واقعا نمایندگانی را در مجلس گذاشته بود،… اینها چیزهایی هستند، که این اسناد نشان می دهند. اینکه آمریکا واقعا در سیاست های انتخابات (مجلس) ایران دست اندرکار بود….

اما امروزه اوضاع فرق دارد. واشنگتنی ها می توانند هر قدر دلشان می خواهد، هارت و پورت کنند. اما ایران فرونخواهد پاشید… پس اینگونه هارت و پورت ها در واقع جناح راستگرای ایران را تقویت خواهد کرد. جناحی که همواره از این سخن می گویند که آمریکا می خواهد بازگردد، و (بر ایران) سلطه پیدا کند. این جناح از این مقوله برای ساکت کردن هر نوع انتقاد و مخالفت استفاده می کند. پس این مقوله نه سخنی جدی در مورد سرنگونی رژیم ایران، بلکه آب به آسیاب این جناح ریختن است.


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *