صفحه اصلی / مقالات / ایران در سیاست خارجی، عربستان را پشت سر گذاشت

ایران در سیاست خارجی، عربستان را پشت سر گذاشت

Leeza

گزارش نشریه اکونومیست از ریاض

در ژانویه 2016 محمد بن سلمان جانشین ولیعهد (و وزیر دفاع. ایران جوان) عربستان سعودی که در عمل این کشور را اداره می کند، پایان حالت اغمای سیاست خارجی کشورش، و عزم برای عقب راندن ایران را اعلام نمود. در آن هنگام شورشیان سوریه مورد پشتیبانی وی در حلب شکست ناپذیر به نظر می رسیدند. تیمسارهایش از این سخن می گفتند، که فورا صنعا پایتخت یمن را از دست شورشیان حوثی درمی آورند. اوهمچنین ایران و شبه نظامیان حزب الله مورد حمایتش را، از تحمیل رئیس جمهور مورد نظر خود به لبنان باز داشت. در عین حال مقامات عربستانی برغم دیدگاه سایر اعضای اوپک با اشباع کردن بازار نفت، در مورد ورشکستگی ایران سخن گفتند. حتی پس از 25 سال سفیر عربستان به عراق اعزام شد.

اما اینک که سال جاری رو به پایان دارد، پادشاهی عربستان خود را در تمامی جبهه ها در گوشه عزلت می بیند. کمااینکه سفیرش از عراق بیرون آمده است. البته در واقع از سیاستمداران شیعه ای گریخته، که چشم به ایران دارند. شورشیان سوریه مورد پشتیبانی عربستان سعودی در حلب نیز، از سوی نیروهای دولتی ایران، روسیه و سوریه، متحمل خسارات زیادی شده اند، و در آستانه شکست هستند. سعودی ها در برابر رئیس جمهور لبنان (میشل عون. ایران جوان) که از نظر ایران ارجح است، خم شده اند و تعظیم کرده اند. در نشست سی ام نوامبر اوپک نیز در حالی موافقت نمودند جهت افزایش بهای نفت بیشترین بار کاهش تولید این طلای سیاه را به عهده بگیرند، که سهمیه ایران افزایش یافت، و به میزان پیش از تحریم ها رسید.

به نظر می رسد، در یمن هم اوضاع اصلا بر وفق مراد شاهزاده نامبرده پیش نرفته است. چراکه دشمنان حوثی عربستان با چندین حمله پیاپی از طریق مرز مشترک، و در نهایت به جای آن که آنگونه که مد نظر سعودی ها بود رئیس جمهور در تبعید کشورشان را در دولت قرار دهند، دولت نوین خود را بدون حضور او معرفی کردند، و به این ترتیب مانع  خروج آبرومندانه محمد بن سلمان از یمن شده اند. یکی از مقامات ایران هم با لحنی تحقیرآمیز گفته: یمن ویتنام عربستان سعودی خواهد شد. ….

این معکوس شدن روند قضایا برای عربستان، تا اندازه زیادی مرهون پشتیبانی های موفقیت آمیز ارتش ایران از شیعیان جهان عرب و نیروهای همپیمان – بشار الاسد رئیس جمهور سوریه، نیروهای شبه نظامی و ارتش عراق، و حزب الله لبنان- می باشد. بگونه ای که تیمسار احمد عسیری مشاور شاهزاده نامبرده در عملیات یمن، شکایت کرده: آنها ما را با شبه نظامیان احاطه نموده اند.

همه این ها در حالی است، که عربستان سعودی دارد توان نرم خود را هم از دست می دهد. کمااینکه کمک های مالی به همپیمانان سنی را که نگاهشان را به جایی دیگر دوخته اند، کاهش داده و یا قطع کرده است. مثلا سعد حریری رهبر بلوک سنی لبنان به سبب همین اقدام عربستان سعودی پذیرفته، سمت نخست وزیری را در زیر ریاست رئیس جمهور مورد حمایت حزب الله قبول کند. همچنین پس از آن که عربستان سعودی ارسال نفت رایگان به مصر را متوقف کرد، عبدالفتاح السیسی رئیس جمهور این کشور نیز دارد به سوریه، روسیه و حتی ایران، پیشنهاداتی می دهد.

در سطح گسترده تر منطقه نیز شاهزاده محمد بن سلمان در تلاش است، پیمان با امیرنشین های حیاط خلوت را تقویت کند. کمااینکه در اوایل دسامبر پدرش ملک سلمان در سفری نادر از کشورهای حوزه خلیج (فارس) بازدید به عمل آورد. البته در نشست هفتم دسامبر شورای همکاری خلیج (فارس) در منامه پایتخت بحرین، جهت تبدیل این شورا به اتحادیه خلیج (فارس) طرحی ارائه شد، که متضمن هماهنگی های بیشتر دفاعی خواهد بود. اما حتی در آن نشست نیز اینگونه نبود، که همه شرکت کنندگان اتفاق نظر داشته باشند. بکا ویسر که اوضاع خلیج (فارس) را برای اندیشکده راند پیگیری می کند، در این پیوند می گوید: (در بین این کشورها) ترسی پنهان از سلطه عربستان سعودی وجود دارد. بنابراین به ویژه عمان ترجیح می دهد، نیمه پیوسته باشد.

از دیگر سو هم ایران و هم عربستان، در رقابت اقتصادی در منطقه با چالش هایی روبرو هستند. کمااینکه هر دو در مورد تامین هزینه های داخلی مشکل دارند. ماجراجویی های خارجی که جای خود دارند. چراکه به گفته صندوق بین المللی پول تا بهای هر بشکه نفت به 55 دلار صعود نکند، دخل و خرج ایران برابر نمی شود. این میزان برای رفع نیازمندی های عربستان سر به 80 دلار می زند. کمااینکه یکی از اقتصاددانان این صندوق در بیروت در این پیوند خاطرنشان می کند: این دو تولیدکننده نفت دیگر نمی توانند، جنگ های داخلی و نیابتی را ادامه دهند. زیرا این کار در زمانی امکان داشت، که بهای هر بشکه نفت 120 دلار بود. بنابراین آنها دیگر متوجه شده اند، که نیاز به تغییر (روش) دارند.

البته به گفته یک مقام ایرانی، ثبات و مرزهای گشوده بیشتر کمک خواهند کرد، این کشور برای سایر صادرات خود مانند اتومبیل و سیمان بازارهای نوینی پیدا کند.

از دیگر سو روی کار آمدن دانلد ترامپ به عنوان رئیس جمهور آمریکا نیز، سببی دیگر برای محدودیت ایران و عربستان شده است. عدنان طباطبایی رئیس اندیشکده کارپو مستقر در بن خاطرنشان می کند: هر دو کشور سیاست انتظار در پیش گرفته اند. چراکه هر دو از شهرت آقای ترامپ به عملکردهای بدون فکر وحشت دارند. کمااینکه حتی یکی از شاهزاده های بلندپایه سعودی مصرانه از وی خواسته، موافقتنامه هسته ای جهانی با ایران را منحل نکند. البته هر دو طرف نگرانی های دیگری هم دارند. مثلا ایران مطمئن نیست، آیا ترامپ تحریم ها را سخت تر خواهد کرد، یا نخواهد کرد؟ عربستان نیز نگران قانون نوینی است، که به آمریکایی ها اجازه می دهد به سبب رخداد یازدهم سپتامبر 2001 از عربستان سعودی اعلام خسارت کنند. در عین حال برغم تندروهای هر دو کشور، هیچ یک تمایلی به جنگ مستقیم با یکدیگر ندارند.

بااینهمه تنش های بین دو طرف نه تنها کاهش نیافته، که کاملا روند عکس داشته است. کمااینکه در ماه ژانویه و در پی حمله به سفارت عربستان در تهران به سبب اعدام یک روحانی شیعه بلندپایه (شیخ نمر. ایران جوان) و سه شیعه دیگر در این کشور، عربستان روابط سیاسی خود با ایران را قطع کرد. در ششم دسامبر نیز اعلام گردید، 15 شیعه دیگر به جرم جاسوسی برای ایران اعدام خواهند شد.


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *