صفحه اصلی / مقالات / آینده مبهم یا مرگ تدریجی برجام؟!

آینده مبهم یا مرگ تدریجی برجام؟!

سخنان تکراری دانلد ترامپ

لازم نبود کسی بهره هوشی زیادی داشته باشد، تا بتواند حدس بزند سخنان سیزدهم اکتبر دانلد ترامپ سرشار از تکرار مکررات خواهد بود. به هر حال مهمترین نکات این سخنان عدم تایید پایبندی ایران به برجام، برقراری مجازات ‌های تازه در قبال سپاه پاسداران، تلقی تاسیسات نظامی ایران به عنوان پوشش برنامه هسته ‌ای، تعامل داشتن ایران با کره شمالی در برنامه هسته ‌ای، خنثی‌ کردن نفوذ ایران به عنوان بی ثبات کننده‎ منطقه، افزایش توانایی همپیمانان سنتی آمریکا در منطقه ‎و مشارکت شان به مثابه مانعی در برابر زیاده ‌خواهی های ایران، و تعادل قوا در خاورمیانه، بودند. وی همچنین تهدید نمود: در صورتی که نتوانیم در همکاری با کنگره و متحدان مان به راه حلی دست یابیم، توافق لغو می شود.

دروغ های آشکار

آقای ترامپ در سخنانش پایبندی دولت خود به برجام را تایید یا تکذیب نکرد. در عین حال بخش بیشتر بیانات اش ربطی به آن نداشت. اما در همین سخنان حاشیه ای نیز دروغ هایی به حکومت ایران (که در جای خود قابل انتقاد است) نسبت داد. همه این ها در حالی می باشد، که سه‌ ماه پیش دولت او تایید نمود، که ایران به تعهدات خود وفادار است.

البته یک دروغ بزرگ تاریخی-جغرافیایی هم گفت. کمااینکه برغم اسناد و مدارک تاریخی قدیمی و معاصر (از جمله كتيبه داريوش/ نوشته مورخانی مانند فلاريوس آريانوس، استرابن، ابن بطوطه، حمدالله مستوفی، ياقوت حموی، ابن بلخی/ تلگراف جمال عبدالناصر رئیس جمهور وقت مصر به ابراهيم العريض نظامی بلندپایه بحرينی/ ذکر نام خلیج فارس در نقشه دولتی عربستان/ تبریک نوروزی سال 1394 جان کری/ و سازمان آبنگاری بین المللی) از خلیج فارس با اسم ساختگی خلیج عربی‌ نام برد.

واکنش ایرانیان

این خلاف گویی ها و به ویژه مورد خلیج فارس، واکنش ایرانیان از جمله خشم و تمسخر مردم تهران را به همراه داشت.

حسن روحانی رئیس جمهور ضمن اظهار شگفتی از ناآگاهی آقای ترامپ، از او دعوت کرد بهتر است تاریخ و جغرافیا بخواند، و…. محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه هم نوشت: همه از اینکه دوستی ترامپ به بالاترین قیمت قابل فروش است، آگاهی داشتند. اینک می ‌دانیم، جغرافیایش نیز فروشی است.

از دیگر سو بسیاری از مقامات در مورد دیگر اظهارات آقای ترامپ نیز، موضع گیری کردند. دکتر روحانی از جمله ضربه به برجام را ضربه به امنیت و ثبات منطقه و جهان خواند/ و  اینکه برجام نه توافقی دوجانبه بین ایران و آمریکا، که توافقی بین ‌المللی است.

آقای ظریف ضمن اشاره به اینکه آمریکا در جایگاهی قرار ندارد که بخواهد پایبندی ایران را تایید کند، با توجه به اسناد موجود، تنها مرجع رسیدگی تعیین پایبندی ایران به تعهداتش به برجام را، آژانس بین‌ المللی انرژی اتمی دانست. در عین حال اظهارات اخیر و سخنان پیشین آقای ترامپ را مغایر سه بند برجام خواند، و گفت این مغایرت پیشتر به فدریکا موگرینی مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز اعلام شده است. وی ضمن اشاره به 9 نامه پیشین خود درباره موارد کوتاهی یا تاخیر آمریکا در اجرای تعهدات برجامی اش‌، افزود نامه‌ دیگری درباره صحبت‌های اخیر ترامپ خواهد نوشت، که نشان خواهد داد برغم ادعاهای آقای ترامپ، ایران تاکنون موارد متعددی از کوتاهی آمریکایی ‌ها در اجرای تعهداتشان را ثبت کرده است.

آقای ظریف در گفت و گو با  شبکه تلویزیونی سی ‌بی ‌اس نیوز آمریکا نیز ضمن اشاره به اینکه این کشور عضو دائم شورای امنیت است، افزود بنابراین پشتیبانی نکردن اش از قطعنامه ‌ای که خود به آن رای داده و بانی اش بوده، از جمله سبب می ‌شود دیگر کسی به هیچ کدام از دولت‌های آمریکا اعتماد نکند….

وی همچنین در هفدهم اکتبر برای دومین بار در چند روز اخیر با ژان-ایو لو دریان همتای فرانسوی خود گفت و گوی تلفنی داشت.

محمد هاشمی شاهرودی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی، مسعود جزایری‌ سخنگوی نیروهای مسلح و علی فضلی جانشین رئیس سازمان بسیج مستضعفین، از دیگر مقامات بودند، که در این مورد واکنش نشان دادند.

واکنش نهاد مربوطه بین المللی

یوکیا آمانو مدیرکل آژانس بین‌ المللی انرژی اتمی پس از سخنان آقای ترامپ، در واقع حرف (دروغ) او در مورد عدم پایبندی تهران به تعهدات برجام را تکذیب کرد. چراکه از جمله گفت برنامه هسته ‌ای ایران زیر قدرتمندترین روش راستی ‌آزمایی موجود در جهان قرار دارد، و تعهدات هسته‌ ای ایران در چهارچوپ برجام در حال اجرا می باشد.

واکنش آمریکایی ها

وزارت دفاع آمریکا از شناسایی حوزه‌های جدید برای فشار بر ایران خبر داد. بیشتر جمهوریخواهان کنگره پشت سر آقای ترامپ ایستادند. هربرت مک ‌مستر مشاور امنیت ملی وی حکومت ایران را غیرقابل اعتماد دانست. اد رویس رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان همراه با جمعی دیگر از اعضای این کمیته در بیانیه‌ ای بر گام برداشتن در راستای تصمیم رئیس جمهور و… تاکید  کردند. درونمایه بیانیه‌ پل رایان رئیس مجلس نمایندگان نیز، همین موارد بودند.

رکس تیلرسون وزیر خارجه از لزوم مواجهه با تهدیدهای ناشی از ایران در منطقه در برابر دوستان و متحدان‌ آمریکا سخن گفت.

در مقابل آنتونی بلینکن قائم مقام وزارت خارجه دولت اوباما، چندین نتیجه را بر تصمیم احتمالی خروج آمریکا از برجام برشمرد: نقض توافق از سوی واشنگتن و نه تهران/ منزوی شدن دولت آمریکا نه دولت ایران/ مجوز بازگشت ایران به سلاح (برنامه) هسته ای/ به کرسی نشستن حرف تندروهای ایرانی در کشمکش با میانه‌ روها/ زیر سوال رفتن توانایی‌ های آقای ترامپ در وضع قراردادهای به سود امنیت آمریکا!

جان کری وزیر خارجه پیشین در بیانیه ‌اش از جمله خواستار آن شده که کنگره نقش شخصیت بالغ را ایفاء، و با مدنظر قرار دادن منافع امنیت ملی، تصمیم گیری کند.

هیلاری کلینتون گفت، هیچ مدرکی دال بر تقلب ایران وجود ندارد. همچنین مانند نانسی پلوسی رهبر اقلیت دمکرات در مجلس نمایندگان، تصمیم آقای ترامپ را اشتباه دانست و…

بن کاردین ارشد‌ترین دمکرات کمیته روابط خارجی سنا، راهبرد تازه آقای ترامپ را خطرناک ترین تصمیم وی خواند.

واکنش سایر طرف های برجام

بلافاصله پس از سخنرانی آقای ترامپ فدریکا موگرینی بر وفاداری اروپا به برجام پای فشرد، و از دیگر طرف‌ها خواست، موضعی مشابه بگیرند. در شانزدهم اکتبر نیز گفت، می خواهد برای ترغیب مقامات آمریکا به عدم کناره ‌گیری از برجام به واشنگتن سفر کند.

ترزا می، آنگلا مرکل و امانوئل ماکرون، به ترتیب نخست وزیر بریتانیا، صدراعظم آلمان و رئیس جمهور فرانسه از پایبند ماندن خود به برجام خبر دادند. اما همزمان خواستار آن شدند، که دولت ایران در مذاکرات سازنده برای توقف اقدامات بی‌ ثبات کننده خود در منطقه شرکت کند.

در شامگاه پانزدهم اکتبر آقای ماکرون گفت گرچه کشورش با آمریکا روابط تاریخی داشته و …، اما طرفین برخی اختلاف دیدگاه هایی هم دارند، که برجام یکی از آنها است.

روز شانزدهم اکتبر زیگمار گابریل وزیر امور خارجه آلمان در نشست وزرای خارجه 28 کشور عضو اتحادیه اروپا از نگرانی شدید اروپا مبنی بر اینکه تصمیم آقای ترامپ منجر به بازگشت به مسیر مقابله نظامی با ایران شود، سخن گفت. همزمان ژان-ایو لو دریان همتای فرانسوی وی اظهار امیدواری کرد، کنگره آمریکا برجام را به خطر نیندازد. در بیانیه‌ این نشست از برجام به عنوان زیربنای مستحکم منع اشاعه تسلیحات اتمی در سطح جهان یاد، و بر عزم جزم این کشورها به حفظ آن تاکید شده است.

وزارت خارجه روسیه با صدور بیانیه ای ضمن تهدیدآمیز خواندن سخنان آقای ترامپ، آورد که تحریم‌ های رفع شده سازمان ملل متحد در پی توافق هسته ‌ای، دوباره برقرار  نخواهند گردید. چین نیز موضعی شبیه سایر طرف های برجام دارد.

واکنش سایر ملت ها

عربستان سعودی و اسرائیل تنها کشورهایی هستند، که از راهبرد نوین آقای ترامپ به گرمی استقبال کرده اند.

آینده مبهم یا مرگ تدریجی برجام؟!

آقای ترامپ سه روز پس از آن اظهاراتش، به مرحله دوم اشاره کرد. پل رایان هم از تصمیم وی برای ارزیابی دوباره برجام  پشتیبانی نمود. رکس تیلرسون خاطرنشان کرد که به نظرش به نفع آمریکاست، که در برجام بماند. زیرا در پی آن است که… نقایص این توافق را برطرف، و تغییرات حاصله را در توافق دوم بگنجاند. نیکی هیلی نماینده دائم آمریکا در سازمان ملل متحد از فعلا ماندن آمریکا در برجام، و امیدواری به بهبود وضعیت سخن گفت. …

از دیگر سو حسن روحانی برای چندمین بار تاکید کرد: هیچ تبصره‌ای به برجام افزوده نمی ‌شود.

به نظر می رسد آقای ترامپ پس از مشورت با اطرافیان باتجربه تر خود به این نتیجه رسیده، که توپ را به زمین کنگره بیندازد. مساله ای که به نوبه خود سبب افزودن شرط هایی به مفاد برجام می شود، که ایران زیر بار آنها نخواهد رفت. نقض این مفاد از سوی ایران به برقراری دوباره تحریم ها، و در نتیجه از حیض انتفاع افتادن برجام منجر خواهد شد. به این ترتیب آقای ترامپ نیز، مستقیما در برابر خواست همپیمانان اروپایی اش نایستاده است. چنین سیاستی مرگ تدریجی پیمانی را به همراه خواهد داشت، که برآیند 13 سال تلاش‌ دیپلماتیک، و مهمتر از همه مورد علاقه اکثریت ملت ایران و شمار زیادی از دیگر ملت هاست.


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *